Dựa trên cuốn sách “Từ sinh lý đến dưỡng sinh” của Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện, để thích nghi với các áp lực của đời sống công nghiệp hiện đại (như tiếng ồn, căng thẳng thần kinh, ít vận động cơ bắp nhưng nhiều lo âu), tác giả đề xuất “Phép Dưỡng Sinh” – một phương pháp rèn luyện chủ động nhằm làm chủ cơ thể và thần kinh.
Dưới đây là các phương pháp tập luyện cốt lõi giúp con người hiện đại giữ cân bằng và sức khỏe:
1. Luyện thở (Khí công – Nội công)
Đây là phương pháp quan trọng nhất để điều hòa thần kinh và nội tạng. Vì hơi thở là cầu nối duy nhất giữa hệ thần kinh chủ động và tự động, việc kiểm soát hơi thở giúp ta gián tiếp điều khiển được nhịp tim và trạng thái tinh thần.
• Kỹ thuật cơ bản: Thở bụng (cơ hoành). Thót bụng để thở ra hết sức (đẩy cơ hoành lên), và thả lỏng để bụng phình ra khi hít vào (hạ cơ hoành xuống).
• Cách áp dụng: Khi ngồi yên, căng thẳng hoặc mệt mỏi, hãy thở sâu, êm, nhẹ và chậm rãi. Không cần cố gắng hít quá nhiều oxy mà chú trọng vào nhịp điệu để ổn định thần kinh. Đây là liều thuốc an thần tự nhiên hiệu quả nhất.
2. Thư giãn (Tập tĩnh – Luyện ý)
Phương pháp này giúp chống lại sự căng thẳng thần kinh và các chứng bệnh tâm lý xã hội (stress, lo âu, mất ngủ) thường gặp ở người thành thị.
• Nguyên tắc: Cắt đứt các kích thích bên ngoài (nhắm mắt, tìm nơi yên tĩnh) và làm mềm giãn cơ bắp. Khi cơ bắp giãn mềm, thần kinh sẽ dịu lại.
• Kỹ thuật: Ngồi hoặc nằm thoải mái, sử dụng phương pháp “tự ám thị” (tự gợi ý) với các câu nhẩm như “Toàn thân tôi yên tĩnh, thoải mái”, “Tay chân nặng, ấm lên”. Tập trung ý nghĩ vào hơi thở hoặc cảm giác nặng/ấm của cơ thể để đưa tâm trí về trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn.
3. Vận động và Võ Dưỡng sinh (Ngoại công)
Đời sống hiện đại máy móc làm thay việc nặng, nhưng lại khiến con người ít vận động và thao tác sai tư thế, dẫn đến mệt mỏi và thoái hóa,.
• Nguyên tắc “Cứng tối thiểu, mềm tối đa”: Để vận động không mệt và dẻo dai, cơ bắp chỉ nên cứng lại vào đúng khoảnh khắc phát lực, còn trước và sau đó phải hoàn toàn thư giãn.
• Bài tập cụ thể:
◦ Tập cột sống: Các động tác uốn dẻo, chào mặt trời để cột sống linh hoạt, tránh đau lưng do ngồi nhiều.
◦ Võ dưỡng sinh: Các động tác gạt, đỡ, đá, đấm đơn giản (được rút gọn từ các bài quyền) giúp rèn luyện phản xạ, sự nhanh nhẹn và tính chiến đấu (sự quyết tâm),.
4. Rèn luyện “vi mô” trong sinh hoạt hàng ngày
Điểm đặc biệt của phương pháp này là tính thích nghi cao. Tác giả khuyên không nhất thiết phải dành hàng giờ ở phòng tập, mà có thể tập mọi lúc mọi nơi để đối phó ngay lập tức với áp lực,.
• Lúc chờ đợi/ngồi xe: Tranh thủ thót bụng, thở sâu vài phút để giữ tỉnh táo và xua tan bực bội,.
• Lúc làm việc trí óc: Xen kẽ những phút thư giãn, xoa mặt, hoặc vận động nhẹ để phục hồi sự tập trung.
• Kiểm soát cảm xúc: Khi gặp chuyện giận dữ hay hoảng hốt, lập tức quan sát xem cơ bắp nào đang căng cứng để thả lỏng và điều chỉnh lại nhịp thở. Đây là cách “làm chủ bản thân” thực tế nhất.
Tóm lại, để thích nghi với áp lực hiện đại, phương pháp của Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện không đòi hỏi dụng cụ cầu kỳ mà hướng vào việc quay về bên trong (nội công): dùng hơi thở và sự thư giãn để bảo vệ thần kinh trước, sau đó dùng vận động đúng cách để nâng cao thể lực.
