Dựa trên cuốn “Quyền sư” của tác giả Trần Việt Trung, Thầy Ngô Sỹ Quý hiện lên không chỉ là một cao thủ Vịnh Xuân Quyền mà còn là một nhà giáo dục, một trí thức với tư tưởng tân tiến. Triết lý của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa đạo học phương Đông, tinh thần khoa học phương Tây và nhân sinh quan của một người lính, người thầy.
Dưới đây là những điểm cốt lõi trong triết lý giáo dục và tư tưởng võ học của Thầy Ngô Sỹ Quý:
1. Triết lý Giáo dục: “Giáo dục đa thuật” và Nhân bản
Khác với lối dạy võ truyền thống kiểu “cha truyền con nối” hay sự nghiêm khắc cứng nhắc, Thầy Quý áp dụng tư duy sư phạm hiện đại vào việc dạy người và dạy võ.
• Giáo dục đa thuật (Nghệ thuật giáo dục): Khi còn là giáo viên tại Khu học xá Nam Ninh (Trung Quốc), Thầy quan niệm phương pháp sư phạm không được rập khuôn. Đối với những học sinh cá biệt, ngỗ ngược (như cậu học sinh người dân tộc thiểu số giỏi võ nhưng hay bắt nạt bạn bè), Thầy không dùng kỷ luật hành chính mà dùng chính sở trường của học trò để thu phục. Thầy đã chấp nhận thách đấu để dạy cho học trò bài học về sự “cao cường” thực sự, từ đó khiến học trò tâm phục khẩu phục mà thay đổi tính nết.
• Đào tạo toàn diện: Thầy cho rằng con người hiện đại phải được đào tạo cả về trí tuệ, khả năng nhận trách nhiệm sáng tạo và sức khỏe. Giáo dục chân tay (thể chất) không được tách rời giáo dục trí óc.
• Tính tự giác và “Tu thân”: Thầy nhấn mạnh giáo dục phải để người ta tự giác. “Bắt người ta tự giác mà làm cho người ta hiểu đâu là phải đâu là trái, đâu là đúng là sai” mới là giáo dục chân chính.
2. Tư tưởng Võ học: Khoa học, Thực tiễn và Đạo đức
Thầy Ngô Sỹ Quý là người tiên phong trong việc đưa Vịnh Xuân Quyền thoát khỏi sự thần bí hóa, hướng tới việc giải thích võ thuật dưới ánh sáng của khoa học và y lý.
• Võ thuật là khoa học: Thầy cùng với các trí thức lớn như bác sĩ Nguyễn Khắc Viện và giáo sư Tô Như Khuê đã dày công nghiên cứu để hệ thống hóa kiến thức võ học cổ truyền. Thầy chủ trương tìm ra phương pháp giáo dục kết hợp kiến thức cổ truyền và hiện đại, vượt ra ngoài khuôn khổ của một môn phái. Ông nhìn nhận các động tác võ thuật dưới góc độ sinh lý học, cơ học và khí công dưỡng sinh.
• “Học võ là để làm phúc”: Đây là tôn chỉ cao nhất trong tư tưởng của Thầy. Thầy thường nói: “Học phái này có thể làm Phúc được”. Võ thuật không phải để tranh đấu hơn thua mà để cứu người, chữa bệnh và giúp đời. Dòng sông võ thuật dù lớn hay nhỏ cuối cùng cũng phải đổ ra biển lớn là sự hữu ích cho xã hội.
• Võ – Y – Lý đồng nguyên: Thầy kết hợp chặt chẽ giữa Võ thuật và Y thuật (nhất là Đông y). Kiến thức võ học giúp Thầy hiểu sâu về cơ thể người, từ đó áp dụng vào việc chữa bệnh (như nắn chỉnh xương khớp, day bấm huyệt). Thầy Thiên Tích (một danh y và là bạn vong niên của Thầy) đã từng ca ngợi khả năng cảm nhận mạch và khí của Thầy Quý rất tinh tế nhờ quá trình luyện võ.
3. Phương pháp luận: “Tĩnh – Động” và “Linh giác”
Tư tưởng võ học của Thầy Quý chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Cụ Tế Công nhưng được phát triển thêm một bước về mặt lý luận:
• Linh giác: Thầy đề cao việc luyện tập để đạt đến “Linh giác” – khả năng cảm nhận tinh tế sự vận động của đối phương và môi trường xung quanh mà không cần quan sát bằng mắt thường. Đây là đỉnh cao của sự phản xạ tự nhiên.
• Sự mềm mại và Thích ứng: Vốn là người yêu âm nhạc và chơi đàn violon, võ thuật của Thầy Quý mang đậm tính nghệ thuật, mềm mại nhưng uy lực. Thầy ví võ thuật như nước, luôn vận động, len lỏi và thích nghi với mọi hoàn cảnh (“Thẩm thấu” và “Dòng chảy”).
• Quân tử vô sở tranh: Thầy dạy học trò: “Người biết thua thì không chết”. Tư tưởng này tiếp nối triết lý “Tiên trách kỷ” của Cụ Tế Công, dạy người học võ biết khiêm nhường, biết mình biết người, tránh những cuộc tranh đoạt vô nghĩa để bảo toàn sinh mệnh và phẩm giá.
Tóm lại, Thầy Ngô Sỹ Quý đại diện cho thế hệ “Quyền sư” trí thức, người đã chuyển hóa võ thuật từ kỹ năng chiến đấu sinh tồn của giang hồ (thời Cụ Tế Công) thành một bộ môn khoa học dưỡng sinh, một nghệ thuật sống và một phương tiện giáo dục nhân cách con người trong xã hội hiện đại.
