Dựa trên tài liệu nghiên cứu “Tìm hiểu tác dụng dưỡng sinh của võ thuật” của Giáo sư Tô Như Khuê, võ thuật (đặc biệt là các môn phái nhu quyền như Thái Cực Quyền và Vĩnh Xuân Quyền) giúp cải thiện sức khỏe toàn diện thông qua cơ chế kết hợp giữa vận động (ngoại công) và luyện khí/tinh thần (nội công).
Dưới đây là các tác động cụ thể đối với thể chất và tâm thần:
1. Cải thiện sức khỏe thể chất
Võ thuật không chỉ rèn luyện cơ bắp mà còn tối ưu hóa các chức năng sinh lý bên trong:
• Nâng cao thể lực và khả năng lao động: Các võ sinh luyện tập lâu năm có khả năng lao động thể lực rất cao, xấp xỉ mức vận động viên cao cấp và cao hơn hẳn người bình thường hoặc bộ đội thông thường.
• Tối ưu hóa hệ hô hấp: Thông qua phương pháp thở sâu và chậm (như kiểu thở khí công KC-84), người tập tăng cường hệ số sử dụng ôxi và thông khí hữu hiệu, giúp quá trình chuyển hóa năng lượng (“luyện tinh thành khí”) diễn ra thuận lợi, giảm thiểu chất độc hại trung gian.
• Cải thiện hệ tim mạch: Luyện tập giúp ổn định nhịp tim và huyết áp,. Đặc biệt, nó làm giảm tốc độ truyền sóng động mạch, chứng tỏ thành mạch máu duy trì được độ đàn hồi tốt, ngăn ngừa xơ cứng. Ngoài ra, luyện tập còn giúp cải thiện tuần hoàn não, tăng lượng máu lên não.
• Phát triển “linh giác” (Cảm giác vận động): Võ thuật rèn luyện độ nhạy cảm của cơ khớp (cảm giác bản thể) cao hơn hẳn so với người bình thường và cả bộ đội đặc công, giúp cơ thể phản ứng chính xác và linh hoạt.
2. Cải thiện sức khỏe tâm thần
Võ thuật tác động mạnh mẽ đến hệ thần kinh, tạo ra trạng thái cân bằng giữa ức chế và hưng phấn:
• Giảm căng thẳng (Stress) và ổn định thần kinh: Luyện tập giúp ổn định trương lực của hệ thần kinh thực vật, giảm các trạng thái căng thẳng cảm xúc,. Phương pháp này tạo ra trạng thái “nghỉ ngơi tích cực” cho não bộ.
• Tăng cường sự tỉnh táo và tập trung: Kết quả điện não đồ (ĐNĐ) cho thấy sau khi tập, nhịp Alpha (biểu hiện của sự thư thái nhưng tỉnh táo) tăng lên rõ rệt về biên độ và chỉ số, thay thế cho các dạng sóng mệt mỏi hoặc căng thẳng,,.
• Xử lý thông tin nhanh nhạy: Luyện tập giúp tăng tốc độ xử lý thông tin của não bộ và rút ngắn thời gian phản xạ, giúp con người minh mẫn và linh hoạt hơn trong công việc trí óc,.
• Tạo tâm lý tích cực: Quá trình tập luyện mang lại tinh thần sảng khoái, lạc quan, giúp đẩy lùi các bệnh tâm căn như suy nhược thần kinh,.
3. Cơ chế tác động
Sự cải thiện này đạt được nhờ nguyên lý “Thân tâm nhất như” (cơ thể và tinh thần là một) của võ thuật dưỡng sinh:
• Kết hợp Động và Tĩnh: Trong lúc vận động (động) vẫn giữ tâm trí bình tĩnh (tĩnh), và trong lúc ngồi yên (tĩnh) vẫn vận khí (động).
• Điều khí: Sử dụng ý thức để điều khiển hơi thở (khí công), từ đó điều hòa hoạt động của các cơ quan nội tạng và hệ thần kinh.
Tóm lại, võ thuật theo hướng dưỡng sinh giúp con người đạt được trạng thái sức khỏe tối ưu: cơ thể dẻo dai, khí lực dồi dào, tinh thần minh mẫn và làm chủ được bản thân trước các áp lực của cuộc sống.
