Võ dưỡng sinh, theo phương pháp của bác sĩ Nguyễn Khắc Viện, không chỉ đơn thuần là các bài tập thể dục để nâng cao cơ bắp hay sức bền, mà là một nghệ thuật làm chủ toàn diện con người thông qua cơ chế tự điều chỉnh.
Dựa trên các nguồn tài liệu và lịch sử trao đổi về “Cứng tối thiểu, mềm tối đa” và “Linh giác”, dưới đây là phân tích về nghệ thuật làm chủ Thân – Tâm – Trí trong Võ dưỡng sinh:
1. Làm chủ THÂN (Nội công và Ngoại công)
Làm chủ thân thể là nền tảng đầu tiên, bao gồm việc kiểm soát cả bên trong lẫn bên ngoài để cơ thể có khả năng thích ứng với mọi biến động,.
• Làm chủ bên trong (Nội công): Cốt lõi là làm chủ hệ cơ hoành. Chúng ta không thể trực tiếp điều khiển nhịp tim hay dạ dày, nhưng có thể thông qua việc điều chỉnh nhịp thở (thót bụng thở ra, phình bụng thở vào) để tác động lên nội tạng. Việc vận động cơ hoành giúp “xoa bóp” bộ máy tiêu hóa và tuần hoàn, đẩy máu đi khắp cơ thể.
• Làm chủ bên ngoài (Ngoại công): Đây là nghệ thuật vận động cơ bắp theo nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả nhất.
◦ Phối hợp: Kết hợp nhịp nhàng giữa cột sống (trụ cột), hai chân (bám đất/di chuyển) và hai tay (tinh tế/chính xác).
◦ Nguyên tắc vàng: Áp dụng triệt để bí quyết “Cứng tối thiểu, mềm tối đa” mà chúng ta đã thảo luận: chỉ gồng cứng trong khoảnh khắc chạm mục tiêu, còn lại phải thả lỏng để đạt vận tốc cao nhất và tiết kiệm năng lượng.
2. Làm chủ TÂM (Rèn luyện thần kinh)
Trong xã hội hiện đại, con người thường bị stress (kích động tâm lý) dẫn đến rối loạn thần kinh và nội tạng,. Võ dưỡng sinh coi trọng việc làm chủ thần kinh để giữ trạng thái cân bằng.
• Thư giãn chủ động: Khi thần kinh căng thẳng, cơ bắp sẽ căng theo. Ngược lại, nếu chủ động làm giãn mềm cơ bắp (đặc biệt là cơ bàn tay và cơ mặt), thần kinh sẽ được nghỉ ngơi.
• Hình ảnh “Mặt Phật”: Đỉnh cao của thư giãn cơ mặt là đạt được nét mặt không nếp nhăn, mắt lim dim, hàm răng hạ xuống – biểu hiện của một tâm hồn không còn xao xuyến.
• Điều hòa nhịp thở: Thở êm ái, chậm rãi và đều đặn được coi là “liều thuốc an thần tốt nhất”. Làm chủ được nhịp thở chính là làm chủ được thần kinh.
3. Làm chủ TRÍ (Tu luyện và Ý thức)
Đây là tầng bậc cao nhất của Võ dưỡng sinh, chuyển từ “tập” (học kỹ năng) sang “rèn” (biến đổi cơ thể) và cuối cùng là “tu” (hoàn thiện tinh thần).
• Tập tĩnh (Thiền): Để xua đuổi tạp niệm, người tập cần tập trung suy nghĩ vào một điểm nhất định (hơi thở, sự giãn mềm cơ bắp, hoặc một câu niệm như “OM”). Trạng thái tĩnh giúp hồi phục sức khỏe nhanh chóng và làm sáng suốt trí tuệ.
• Sự liên hoàn Ý – Khí – Lực: Mọi hành động đều bắt đầu từ ý thức. “Ý dẫn khí, khí dẫn lực”. Ví dụ, trong động tác “bái tổ”, ý tập trung vào hơi thở để điều khiển vận động tay chân.
• Linh giác: Như đã bàn ở phần trước, rèn luyện trí còn bao gồm khả năng cảm nhận tinh tế (linh giác), cho phép ứng phó mưu trí và chính xác mà không cần dùng sức thô bạo.
• Thanh thoát: Mục đích cuối cùng của quá trình “tu luyện” là giúp con người trở nên bình tĩnh, tỉnh táo trước mọi tình huống, kiểm soát được ham muốn và giận hờn, đạt đến sự thanh thoát trong tâm hồn.
Tóm lại: Võ dưỡng sinh theo bác sĩ Nguyễn Khắc Viện là một quy trình khép kín: Điều hòa nội tạng (Thân) ↔ Thư giãn thần kinh (Tâm) ↔ Tập trung ý chí (Trí),. Người tập thành công là người mà trong bất kỳ hoàn cảnh nào, từ lao động đến chiến đấu hay đời sống thường ngày, đều giữ được sự làm chủ bản thân trọn vẹn.
(Theo cuốn sách “Võ dưỡng sinh” của Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện)
